روایت چرخ‌های حامل فرهنگ

به گزارش خبرنگار آفتاب دل، در جغرافیای فرهنگی بسیاری از روستاهای کردستان، «کتابخانه» واژه‌ای آشنا اما دور از دسترس است؛ مفهومی که سال‌ها نه در زیست روزمره مردم این مناطق حضوری داشته و نه نشانی از آن در چشم‌انداز روستاها دیده می‌شود.

برای ساکنان این خطه، کتابخانه بیشتر تصویری ذهنی است تا تجربه‌ای عینی؛ سازه‌ای که فقط در قاب عکس‌ها یا روایت‌های دور شنیده شده و هیچ‌گاه به همسایگی خانه‌هایشان نرسیده است و همین فاصله، سکوتی فرهنگی را رقم زده که نبود کتاب و دسترسی نابرابر به منابع دانایی، آن را هر روز عمیق‌تر کرده است.

در بسیاری از خانه‌های روستایی، کتاب کالایی کمیاب به شمار می‌آید؛ جز کتاب‌های درسی، اثری برای ورق زدن و سفر خیال وجود ندارد. کودکان، رؤیای خواندن داستان‌ها و قصه‌هایی غیر از متن‌های آموزشی را در ذهن خود نگه می‌دارند و بزرگ‌ترها، خاطرات و افسانه‌های کودکی‌شان را تنها از مسیر حافظه به نسل بعد منتقل می‌کنند.

در چنین فضایی، نبود کتابخانه صرفاً به معنای فقدان یک ساختمان یا نهاد نیست؛ بلکه نشانه‌ای از محرومیت از فرصت دانستن، تخیل و پرورش امید است؛ محرومیتی که آثار آن در بلندمدت، آینده فرهنگی جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در میان این کمبودها، کتابخانه سیار می‌تواند نقش پلی میان روستا و جهان کتاب را ایفا کند؛ پلی که کتاب را به جای انتظار کشیدن برای مخاطب، به دل زندگی مردم می‌برد.

با این حال، کردستان سال‌ها از این امکان نیز بی‌بهره بوده است در حالی که در بسیاری از استان‌های کشور، کتابخانه‌های سیار به عنوان بازویی فعال در توسعه عدالت فرهنگی شناخته می‌شوند، در این منطقه چنین خدماتی یا وجود نداشته یا بسیار محدود بوده است.

همین خلأ، نیاز به کتابخانه سیار را از یک خواسته ساده فراتر برده و آن را به مطالبه‌ای جدی برای تحقق عدالت فرهنگی بدل کرده است؛ مطالبه‌ای که می‌گوید کودک روستایی نیز حق دارد به اندازه همسال خود در شهر، به دنیای کتاب و دانایی دسترسی داشته باشد.

اکنون اما، نشانه‌هایی از تغییر در این مسیر دیده می‌شود. آغاز فرایند راه‌اندازی نخستین کتابخانه سیار در شهرستان سقز، امید تازه‌ای را در میان دوستداران فرهنگ و کتاب روشن کرده است.

هرچند این کتابخانه هنوز فعالیت رسمی خود را آغاز نکرده و در انتظار تکمیل فرایند جذب کتابدار است، اما همه مقدمات فراهم شده و خودرویی که قرار است حامل کتاب و برنامه‌های فرهنگی باشد، آماده حرکت در جاده‌های روستایی است؛ جاده‌هایی که سال‌ها چشم‌انتظار چنین حضوری مانده‌اند.

بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، این کتابخانه سیار شش روستای شهرستان سقز را تحت پوشش قرار می‌دهد. استقرار آن در یک روستای مرکزی و ارائه خدمات به پنج روستای پیرامونی، امکان دسترسی منظم و عادلانه‌تر به کتاب را فراهم می‌کند.

برنامه حرکت خودرو به گونه‌ای طراحی شده که هر روز در یکی از روستاها توقف داشته باشد و خدمات کتابخانه‌ای و فرهنگی را مستقیماً به مردم ارائه دهد؛ خدماتی که می‌تواند به تدریج، کتاب را به بخشی از زندگی روزمره روستاییان تبدیل کند.